مقدمه: آیا افسردگی ژنتیکی است؟ به بیان دیگر آیا افسردگی ارثی است؟ ژنتیک ممکن است نشان دهنده خطر ابتلا به افسردگی باشد، اما همیشه تعیین نمی کند که آیا یک فرد به این اختلال بسیار شایع سلامت روان مبتلا خواهد شد یا خیر. هیچ “علت شماره یکی” برای افسردگی وجود ندارد و رابطهی بین ژنتیک، افسردگی و سایر عوامل مؤثر شناخته شده، حتی پیچیده تر است.
اگر به شما گفته شود که دارای “ژن افسردگی” هستید، ممکن است نگران شوید که افسرده خواهید شد. با این حال، داشتن یک استعداد ژنتیکی برای یک بیماری، همیشه به این معنا نیست که حتماً به آن مبتلا خواهید شد، این صرفاً به این معنا است که شما ممکن است نسبت به فردی که ساختار ژنتیکی مشابهی با شما ندارد، بیشتر در معرض ابتلا به آن بیماری خواهید بود.
آیا افسردگی ژنتیکی است؟
افسردگی یک مؤلفهی ژنتیکی قوی دارد، اما ژن ها تنها عامل آن نیستند. تجربیات فردی زندگی و محیط شما نیز در این امر نقش مهمی ایفا می کنند. ارتباط بین این سه عامل، ممکن است کلید فهم افسردگی باشد.
پژوهشگران هنوز نتوانسته اند یک دلیل واحد برای افسردگی مشخص کنند. باور بر این است که افسردگی به دلیل ترکیبی از عوامل مختلف است که یکی از آن ها ژنتیک شماست.
آیا ژن افسردگی وجود دارد؟
پژوهشها نشان می دهند که افسردگی ممکن است با چندین ژن مرتبط باشد، اما هیچ یک از این ژن ها به تنهایی عامل مستقیم افسردگی نیستند.
به عنوان مثال، یک مطالعه در سال 2011 نشان داد که کروموزوم 3p25-26 در بیش از 800 خانواده که دارای چندین عضو مبتلا به افسردگی بودند، شایع است. هم چنین یک مطالعه در سال 2021 نشان داد که 178 نوع ژن، با شروع افسردگی مرتبط هستند.
یک بررسی پژوهشی در سال 2022 نیز حداقل 7 ژن را شناسایی کرد که با علائم افسردگی مرتبط هستند.
با این حال، حتی اگر پژوهش ها به شیوع برخی از ژن ها یا سویههای ژنتیکی در افراد مبتلا به افسردگی اشاره کرده باشند، مشخص نیست که این ژن ها چه نقشی در گسترش افسردگی دارند.
در واقع، پژوهشگران هنوز نتوانستهاند تعیین کنند که کدام ژن خاص، در صورت وجود، باعث افسردگی می شود. همچنین، به نظر می رسد که ژنتیک تنها عامل مرتبط با افسردگی نباشد.
به عنوان مثال، همهی افرادی که افسردگی دارند، سابقهی خانوادگی این بیماری را نداشته اند. همچنین، بسیاری از افرادی که دارای بستگان نزدیک مبتلا به افسردگی هستند، هرگز به آن مبتلا نمی شوند.
این مسئله نشان میدهد که افسردگی ارثی نیست، اما برخی از افراد با ژنهای خاص، ممکن است در شرایطی خاص، به آن مبتلا شوند، بهویژه زمانی که در معرض همان محیط و تجربیات قرار میگیرند. به همین دلیل است که افسردگی ممکن است در خانواده ها شیوع داشته باشد و پژوهشگران همچنان به بررسی پایه های ژنتیکی افسردگی ادامه میدهند.
به عبارت دیگر، پژوهشگران دریافتند که تعامل ژنها و عوامل محیطی -از جمله تجربیات شخصی- کلید اصلی گسترش افسردگی است، و نه تنها ژنها.
نقش ژنتیک در افسردگی
تا آن جا که محققان میدانند، تأثیر متقابل ژنها و سایر عوامل (مانند محیط و تروما) تعیین میکند که آیا فردی به افسردگی مبتلا میشود یا خیر.
برخی از مطالعات نشان دادهاند که احتمال ابتلا به افسردگی در فردی که یکی از بستگان درجه یک وی به افسردگی مبتلا است (والدین، خواهر یا برادر یا فرزند) ممکن است سه برابر بیشتر از عموم به افسردگی مبتلا شود.
با این حال، توجه به این نکته مهم است که گرچه مطالعات ارتباط واضحی را در خانوادهها نشان دادهاند، اما این یافتهها به کسانی که بدون سابقه خانوادگی به افسردگی مبتلا میشوند، اشارهای نمی کنند.
تحقیقات نشان داده است که ژن ها در خطر بالقوه ابتلا به بسیاری از بیماری ها از جمله افسردگی نقش دارند.
مطالعات نشان دادهاند که برای افسردگی یک مؤلفهی ارثی وجود دارد. برخی تحقیقات همچنین نشان دادهاند که زنان ممکن است نسبت به مردان بیشتر در معرض تأثیرات ژنتیکی مرتبط با افسردگی باشند.
وراثت یک اثر متقابل و پیچیده از عوامل بسیاری است، و نه تنها ژن های فردی. هنگام مطالعهی افسردگی یا سایر شرایط سلامت، محققان اغلب به دنبال تغییراتی در ژنها هستند که واریانت نامیده میشوند. این تغییرات بر اساس تأثیری که ممکن است بر ژن داشته باشند (در صورت وجود) طبقه بندی می شوند.
رنگ چشم، مثالی از تأثیر واریانت ها بر ژن ها است. تغییرات در ژن های خاص که بر تولید ملانین تأثیر میگذارند، به همراه چندین ژن دیگر، تعیین می کنند که رنگ چشم شما چه خواهد بود. شما ترکیبی از ژن ها، هرکدام با واریانت های منحصر به فرد خود، را از والدین خود به ارث می برید.
خانوادهها اغلب میتوانند با نگاه کردن به والدین و سایر بستگان نزدیک، رنگ چشمهای کودک خود را پیشبینی کنند، اما واریانت ها میتوانند به طور غیرمنتظره رفتار کنند .به عنوان مثال، والدینی با چشمان آبی ممکن است فرزندی با چشمان قهوه ای داشته باشند.
وراثت یک فرآیند پیچیده است، حتی برای یک ویژگی به ظاهر ساده مانند رنگ چشم. در مورد شرایطی مانند افسردگی، تحقیقات هنوز پیامدهای کامل تغییرات ژنتیکی را مشخص نکرده است.
ابهام زدایی از “ژن افسردگی”
داشتن یک واریانت ژنتیکی میتواند احتمال ابتلا به یک بیماری مرتبط با آن واریانت را افزایش دهد- اما این امر قطعی نیست.
اگر ژنی که با یک بیماری خاص مرتبط است، دچار تغییر شود، ممکن است احتمال بیشتری (یا کمتری) برای ایجاد آن بیماری وجود داشته باشد. یک واریانت ژنتیکی خوش خیم، کمتر احتمال دارد که بر بیماری تأثیر بگذارد، در حالی که واریانت بیماری زا بیشتر بر گسترش آن تأثیر خواهد گذاشت.
در برخی موارد، محققان یک واریانت ژنتیکی را شناسایی میکنند اما نمیدانند که چه تأثیری (در صورت وجود) دارد، به این گونه ها واریانت ها، به عنوان واریانتهایی با “اهمیت ناشناخته” گفته می شوند.
چندین مطالعهی بزرگ در سطح ژنوم، ارتباط ژنتیکی بالقوه ای را با اختلال افسردگی اساسی پیشنهاد کرده اند. در سال 2017، محققان دو واریانت ژنتیکی جدید مرتبط با افسردگی را شناسایی کردند.
یک مطالعه در سال 2018 که در مجلهی Nature Genetics منتشر شد، چندین واریانت ژنتیکی را شناسایی کرد که به نظر میرسید با علائم افسردگی و در برخی موارد با تفاوتهای فیزیکی در مغز، مرتبط باشند.
در حالی که این تحقیق بینش ارزشمندی در مورد وراثت پذیری بالقوهی بیماری های روانی ارائه کرده است، هیچ مطالعهای به طور قطعی یک ژن خاص را به عنوان عامل افسردگی شناسایی نکرده است.
دانشمندان بر این باورند که احتمالاً تمام ژنهای مختلف و واریانت های ژنتیکی، هر کدام سهم کوچکی در افزایش خطر کلی ابتلای یک فرد به افسردگی دارند. تحقیقات نشان دادهاند که ژنها ممکن است به روشهای مختلفی (مدل های وراثت) به ارث برسند، که این نیز می تواند بر استعداد ژنتیکی فرد به افسردگی تأثیر بگذارد.
آیا ژنتیک می تواند بر درمان سلامت روان تأثیر بگذارد؟
افسردگی را می توان با دارو، روان درمانی و دیگر مداخلات مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) درمان کرد. ممکن است برای برخی از افراد، ترکیبی از این درمان ها تجویز شود.
ژنهای شما ممکن است بر میزان اثربخشی یک درمان خاص برای شما تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، تحقیقات نشان داده است که برخی از ژنها ممکن است بر میزان جذب، استفاده و دفع الکل و مواد مخدر از جمله داروهای ضد افسردگی، تأثیر بگذارند.
چندین ژن شناخته شده بر متابولیسم داروها تأثیر میگذارند، اما نتایج این مطالعات در درجه اول مورد توجه پزشکان و محققان است.
در حالی که برخی از کیت های آزمایش ژنومی، اطلاعاتی در مورد موضوعاتی مانند متابولیسم داروها ارائه می دهند، آزمایش های ژنومی با آزمایش های ژنتیکی تفاوت دارند.
علاوه بر این، پزشکان و دانشمندان به طور کامل نمی دانند که این اطلاعات چقدر ممکن است برای مصرف کنندگان مفید باشد. قبل از استفاده از اطلاعات سلامت ژنومی خود برای اتخاذ تصمیم در مورد مراقبت های بهداشتی، از جمله درمان افسردگی، با پزشک خود مشورت کنید.
تحقیقات بیشتری نیاز است تا درک کنیم که یافته های مطالعات ژنتیکی چه تأثیری بر داروهای ضد افسردگی و همچنین سایر داروهای مورد استفاده برای درمان افسردگی، می توانند داشته باشند.
علاوه بر عوامل ژنتیکی، اگر افسردگی برای شما تشخیص داده شده است و در حال تصمیم گیری برای درمان هستید، به خاطر داشته باشید که این روند ممکن است زمان بر باشد. ممکن است لازم باشد به منظور یافتن بهترین و مناسب ترین درمان، چندین نوع درمان را امتحان کنید و حتی ممکن است لازم باشد برنامه درمانی خود را در طول زمان تنظیم یا تغییر دهید.
همان طور که روش های مختلف درمانی را امتحان میکنید، با پزشک و تیم مراقبت از سلامت روان خود در تماس باشید. در صورت بروز هرگونه عوارض جانبی، حتماً به آن ها اطلاع دهید.
آیا وراثت پذیری افسردگی بر کودکان تأثیر می گذارد؟
افراد مبتلا به افسردگی ممکن است نگران باشند که این بیماری را به فرزندان خود منتقل کنند. اگرچه ممکن است مؤلفهی وراثتی برای افسردگی وجود داشته باشد، ژنتیک تنها عامل تعیین کننده نیست. عوامل دیگری نیز در ایجاد خطر نقش دارند و برخی نیز می توانند محافظت کننده باشند.
یک کودک که والدینش افسردگی دارند، ممکن است استعداد ژنتیکی برای ابتلا به افسردگی داشته باشد، اما لزوماً دچار افسردگی نخواهد شد. سایر عوامل دیگر، از جمله عوامل محیطی یا “محرکها” نیز در این مورد نقش دارند.
از سوی دیگر، کودکی که عضوی از خانوادهاش سابقهی ابتلا به افسردگی ندارد و از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به این بیماری نیست، ممکن است اگر در معرض یک رویداد محرک مانند تروما قرار گیرد، به افسردگی مبتلا شود.
حتی اگر افسردگی «در خانواده شما وجود نداشته باشد»، همه والدین و بزرگسالان باید نشانه های افسردگی را در کودکان و نوجوانان بدانند.
علل غیر ژنتیکی افسردگی
ژنتیک یکی از چندین علل بالقوهی افسردگی است. شناخت علل احتمالی می تواند به شما در درک بهتر افسردگی کمک کند، اما به یاد داشته باشید که افسردگی می تواند در غیاب یک علتِ روشن نیز بروز کند و شناسایی دقیق آن دشوار باشد. سایر عوامل شناخته شده که در ایجاد انواع افسردگی و سایر شرایط سلامت روان تأثیر می گذارند عبارتند از:
شیمی مغز
افراد مبتلا به افسردگی گاهی اوقات سطوح پایینتری از انتقالدهندههای عصبی (مواد شیمیایی موجود در مغز که بر خلق و خو و تندرستی تأثیر میگذارند) دارند. این انتقال دهندهها ممکن است ناکارآمد باشند یا عملکرد ضعیفی داشته باشند.
تغییرات در ساختار مغز
مغز افراد مبتلا به افسردگی ممکن است از نظر فیزیکی و ساختاری با مغز افرادی که افسرده نیستند، متفاوت باشد.
هورمون ها
شرایطی مانند بارداری، اختلالات تیروئید و یائسگی می توانند بر سطح هورمونها تأثیر بگذارند. سطح پایین یا بالای هورمون ها ممکن است علائم افسردگی را تحریک کند، به ویژه در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند.
استرس شدید
افسردگی موقعیتی، یا اختلال سازگاری همراه با خلق و خوی افسرده، ممکن است در فردی که در موقعیت های بسیار استرسزا قرار دارد یا ضربه روحی را تجربه کرده است، بروز کند.
سایر عوامل موثر در افسردگی
علاوه بر ژنتیک، تجربیات نامطلوب مانند سوء استفاده و بی توجهی، تفاوت های بیوشیمیایی، تیپ های شخصیتی و محیط های خاص ممکن است با افسردگی مرتبط باشد.
تجربیات نامطلوب و محیط های چالش برانگیز
زندگی در محیطهای بسیار استرس زا، به ویژه در دوران کودکی، ممکن است برای برخی از افراد، با ابتلا به افسردگی مرتبط باشد.
تجارب آسیب زا، مانند آزار جسمی و روانی یا فوت نزدیکان، می توانند احتمال ابتلا به یک بیماری مرتبط با سلامت روان، از جمله افسردگی را افزایش دهند.
پژوهش های انجام شده در سال 2021 نشان داده اند که بیماری روانی در خانواده و سوء استفاده جنسی، به طور قابل توجهی احتمال ابتلا به افسردگی را افزایش می دهند. همچنین، قرار گرفتن در معرض قلدری و زورگویی در سال های ابتدایی زندگی به همین شکل می تواند خطر ابتلا به افسردگی را افزایش دهد.
زندگی کردن و بزرگ شدن با یک یا چند نفر از بستگان نزدیک، که به افسردگی مبتلا هستند، نیز میتواند یکی از عوامل موثر باشد، اما نه فقط به دلیل ژنتیک. برای مثال، والدین مبتلا به افسردگی ممکن است به دلیل کمبود عاطفه و ناتوانی در بروز آن، نتوانند به نیازهای عاطفی فرزند خود به درستی پاسخ دهند.
عوامل فرهنگی و تغییرات محیطی نیز در پیامدهای سلامت روان نقش دارند.
به عنوان مثال، مهاجران ممکن است با استرسهای دیگری مانند فشارهای فرهنگپذیری، موانع زبانی، تبعیض و هویتهای متضاد مواجه شوند، که احتمال ابتلا به افسردگی را افزایش میدهند.
تغییرات بیوشیمیایی
سروتونین ، دوپامین و نوراپی نفرین ، انتقال دهنده های عصبی (پیام رسان های شیمیایی در مغز) هستند که معمولاً به تنظیم خلق و خوی کمک می کنند. تغییر در سطوح این مواد شیمیایی، ممکن است احتمال ابتلا به افسردگی را افزایش دهد.
به عنوان مثال، سطح پایین سروتونین، به عنوان یک عامل مؤثر در گسترش افسردگی پیشنهاد شده است، هرچند برخی از پژوهش ها ارتباط معنی داری بین آن ها پیدا نکرده اند. با این حال، مرحلهی اول درمان دارویی برای افسردگی، اغلب شامل مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) است، که نوعی از داروهای ضد افسردگی هستند و سطح سروتونین را در مغز افزایش میدهند.
استفاده از موادمخدر نیز ممکن است سطح شیمیایی مغز را تغییر دهد و احتمال بروز علائم افسردگی را در برخی افراد، به ویژه آن هایی که ممکن است مستعد ابتلا به آن باشند، افزایش دهد.
شخصیت
برخی از ویژگی های شخصیتی و اختلالات روانی، با علائم افسردگی مرتبط است، مانند:
- خستگی
- افکار مرتبط با خودکشی
- احساس گناه
- بی ارزشی
تحقیقات نشان دادهاند که داشتن برخی از ویژگیهای شخصیتی خاص، ممکن است از شما در برابر افسردگی محافظت کند.
به عنوان مثال پژوهشی در سال 2023 نشان داد که:
- برونگرایی با خستگی و انگیزهی پایین، همبستگی منفی دارد (برونگراییِ بیشتر معادل خستگیِ کمتر است).
- سازگاری با احساس گناه و همچنین افکار مرگ و خودکشی، همبستگی منفی دارد (سازگاریِ بیشتر معادل است با افکار خودآزاریِ کمتر)
- صداقت و آزاداندیشی با احساس بی ارزشی رابطه منفی دارد (صداقتِ بیشتر معادل است با احساس بیارزشیِ کمتر)
علاوه بر این، تحقیقات دیگر همچنین نشان می دهند که افراد مبتلا به روانپریشی بالا، اختلال شخصیت، وسواسی-جبری (OCPD)، ویژگیهای شخصیتی وابسته و اختلال شخصیت مرزی، ممکن است بیشتر در معرض افسردگی مکرر باشند.
جمع بندی
افسردگی ممکن است دارای یک مؤلفهی ژنتیکی باشد، اما ژن ها به تنهایی علت این بیماری نیستند. پژوهشگران بر این باورند که تعامل میان ژنتیک، محیط و تجربیات شخصی، نقشی اساسی در گسترش افسردگی ایفا میکنند.
داشتن استعداد ژنتیکی برای افسردگی می تواند این عوامل را تشدید کرده و بر زمان بروز افسردگی و همچنین مدت زمان علائم تاثیر بگذارد. با این حال، مهم است به یاد داشته باشید که افسردگی می تواند در هر کسی ایجاد شود – حتی افرادی که استعداد ژنتیکی ندارند و در معرض عوامل خطر شناخته شده نباشند. شناسایی علائم افسردگی و توانایی تشخیص آن ها در خود و دیگران، برای اطمینان از درمان این بیماری بسیار مهم است.
